Dr Murat Keklikoglu Laktoz Intoleransi Nedir

Laktoz İntoleransı

Laktoz İntoleransı – Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi

Laktoz intoleransı dünya nüfusunun yaklaşık %75’ini etkileyen, çok sık rastlanılan bir durum. Laktoz intoleransı olan kişiler süt ve süt ürünleri tükettiklerinde sindirim sorunları yaşarlar. Yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkileri olan bu yaygın rahatsızlığın sebeplerini¸sonuçlarını ve tedavisini enine boyuna okurlarımızla paylaşmak istedik.

Laktoz İntoleransı Nedir?

Laktoz intoleransı süt ürünlerindeki başlıca karbonhidrat olan laktozun (süt şekerinin) sindirilememesine neden olan bir sindirim bozukluğudur. Şişkinlik, sulu dışkılama ve karın krampları dahil çeşitli belirtilerle kendini belli edebilir. Laktoz intoleransı olanlar, laktozun sindirimi için gereken laktaz enzimini yeterince üretemeyen kişilerdir. Sütte bulunan laktoz şekeri disakkarit yapısında olup iki basit şekerden oluşur. Bir molekül glukoz ve bir molekül galaktoz birleşerek laktozu oluşturur. Süt ürünlerindeki laktozun glukoz ve galaktoza parçalanarak vücuda emilebilmesi ve enerji üretiminde kullanılabilmesi için laktaz enzimine ihtiyaç vardır. Yeterli laktaz enziminiz yoksa laktoz sindirim kanalında sindirilmeden ilerleyerek semptomlara neden olur.

Laktoz İntoleransının Nedenleri

Laktoz anne sütünde de bulunur ve neredeyse herkes sütü sindirebilme yeteneğiyle hayata gelir. Beş yaşın altındaki çocuklarda laktoz intoleransı görülmesi olağanüstü seyrektir.

Laktoz intoleransının farklı nedenlere bağlı iki ana tipi vardır.

Primer Laktoz İntoleransı: En yaygın tiptir. Yaşla birlikte laktaz üretimindeki azalmaya bağlıdır. Laktaz azaldıkça laktoz emilimi bozulur. Laktoz intoleransının bu formundan kısmen genler sorumludur zira bazı topluluklarda diğerlerinden daha sık görülür. Yapılan çalışmalar Avrupalıların %5–17’sinde, Amerikalıların %44’ünde, Afrikalı ve Asyalıların %60–80’inde laktoz intoleransının varlığını göstermiştir.

Sekonder Laktoz Intoleransı: Seyrek görülür. Gastritlerde ya da çölyak hastalığı gibi daha ciddi durumlarla birliktedir. Sindirim kanalındaki iltihabın laktaz üretiminde azalmaya neden olmasıyla ortaya çıkar.

Laktoz İntoleransının Semptomları

Uygun şekilde tedavi edilmezse laktoz intoleransı şiddetli sindirim sorunlarına neden olabilir. En sık karşılaşılan semptomlar:

  • Şişkinlik
  • Mide krampları
  • Gaz
  • İshal

Bazı kişilerde acil tuvalete gitme ihtiyacı, bulantı, kusma, karnın alt kısmında ağrı ve bazen kabızlık oluşabilir. İshalin nedeni ince bağırsaklardaki sindirilmemiş laktozun, sindirim kanalına su çekmesidir.

Kalınbağırsaklara ulaştığında laktozun oradaki bakteriler tarafından fermente edilmesi sonucunda kısa zincirli yağ asitleri ve gaz oluşur. Bu da şişkinlik, gaz ve ağrıya neden olur.

Semptomların şiddeti sizin ne kadar laktozu tolere edebildiğine ve ne kadar laktoz aldığınıza göre değişiklik gösterebilir.

 

Laktoz intoleransı semptomlarından kaçınmanın en basit yolu kuşkusuz süt ve sütlü gıdalardan kaçınmaktır  ama bu hem birçok önemli besin öğesi içeren süt ve süt ürünlerinden kaçınmak anlamına gelir hem de sanıldığı kadar kolay olmayabilir zira günümüzde süt ürünleri çok fazla besin maddesinin yapısında bulunmaktadır. Süt ürünleri önemli bir protein, kalsiyum, A, B12 ve D vitamini kaynağı olduğundan,  sütlü ürünlerin beslenmeden çıkarılması başta kemik sağlığı olmak üzere sağlımız üzerinde olumsuz etkiler yapabilir.

Laktoz İçeren Gıdalar

  • İnek sütü (laktozu yüksektir)
  • Keçi sütü (laktozu düşüktür)
  • Peynir (sert ve yumuşak olanlar dahil).
  • Dondurma
  • Yoğurt
  • Tereyağ

Laktoz İçerebilen Gıdalar

  • Bisküvi ve kurabiyeler
  • Çikolata ve şekerlemeler
  • Ekmek ve pastane ürünleri
  • Kek ve pastalar
  • Kahvaltılık gevrekler
  • Hazır çorba ve soslar
  • Sosis gibi işlenmiş et ürünleri
  • Hazır yemekler
  • Patates cipsleri
  • Tatlılar

Hazır gıda etiketlerinde ve menülerde aşağıdakilerden biri yer alıyorsa o ürünlerde laktoz vardır:

  • Süt
  • Süt tozu
  • Çökelek
  • Salep
  • Peyniraltı suyu
  • Peyniraltı proteini
  • Süt kazeini
  • Ekşimik
  • Süt şekeri
  • Kaymak
  • Krema
  • Ekşi krema
  • Peynir
  • Whey protein konsantresi
  • Süt yan ürünleri

Laktik asit, laktalbümin, laktat veya kazein laktozla karıştırılmamalıdır.

Laktoz intoleransı olanlar bir miktar süt ürünü tüketebilir. Her sütlü gıdanın laktoz içermesi bunların tümünün, laktoz intoleransı olanlarda sorun yaratacağı anlamına gelmez. Laktoz intoleransı olanların çoğu, az miktarda laktoza tahammül edebilir. Sözgelimi bazı kişiler sütlü çayı tolere eder ama bir kase kahvaltılık tahıl gevreğine eklenen süt onlara fazla gelebilir. Laktoz intoleransı olanların gün içine dağıtılmış olarak ortalama 18 grama kadar laktozu tolere edebildikleri düşünülmektedir. Bir oturuşta ise ortalama 12 grama kadar laktoz alımı tolere edilebilmekte olup bu da yaklaşık 1 bardak (230 ml) süte karşılık gelmektedir.

Bazı süt ürünleri doğaları gereği laktozdan fakirdir. Örneğin 20 gram tereyağında sadece 0.1 gram laktoz bulunur. Çedar, İsviçre peynirleri ve mozarella peyniri gibi türlerin porsiyonunda 1 gramdan az laktoz  vardır. Yoğurt, ayran, kefir laktoz intoleransı olanlar için avantajlı bir süt ürünleridir.

Sütlü gıdalar mükemmel birer kalsiyum kaynağıdır ama kalsiyum almak için süt ürünleri vazgeçilmez değildir. Sütlü gıdalar yemeden de uygun bir beslenmeyle yeterli kalsiyum alımı mümkündür. Günlük önerilen kalsiyum miktarı günde 1,000 mg’dır. Kılçıklarıyla yenen küçük balıklar iyi bir kalsiyum kaynağıdır. Bir kase brokolide 200 mg, 2 yemek kaşığı tahinde 75 mg, beş adet kuru incirde 100 mg kalsiyum vardır.

Laktoz İntoleransında Tedavi

Laktoz intoleransınız varsa sütlü gıdalardan vazgeçmek zorunda değilsiniz. Enzim destekleri laktozu sindirmenize yardımcı olabilir. Enzim desteklerinin etkinliği kişiye göre değişiklik gösterse de laktaz enzimi destekleri bazı kişilerde çok etkili olabilir. Sütlü öğünlerden önce günde 1-3 defa alınan laktaz kapsüllerinin her biri ortalama 30 gram laktozu sindirecek laktaz içerir. Bu da yaklaşık yarım litre süte karşılık gelir.

Laktoz intoleransı olanlarda beslenmedeki laktoz miktarının düzenli olarak artırmakla vücudun buna uyum sağlaması mümkün olabilir. Dokuz kişide yapılan bir çalışmada 16 günlük laktozlu diyet sonrasında laktaz enzimi üretiminde üç kat artış olmuştur.

Probiyotiklerin (sindirim yoluyla alınan yararlı bakteriler) ve prebiyotiklerin (yararlı bakterileri besleyen gıdalar) laktoz intoleransının semptomlarını azaltmada etkili oldukları gösterilmiştir. Probiyotik yoğurt ve probiyotik desteklerin içinde bulunan Bifidobacteria cinsi bakterilerin en yararlı probiyotiklerden olduğu düşünülmektedir.